Λιθίαση Ουροποιητικού

Τι Είναι Η Λιθίαση Ουροποιητικού;

Η λιθίαση του ουροποιητικού συστήματος ή ουρολιθίαση αποτελεί μια από τις συχνότερες ουρολογικές παθήσεις (η τρίτη μετά τις ουρολοιμώξεις και τις παθήσεις του προστάτη), και αναφέρεται στον σχηματισμό λίθων στο ουροποιητικό σύστημα με τα συμπτώματά της να επηρεάζουν την καθημερινότητα των ασθενών. Το ουροποιητικό σύστημα  περιλαμβάνει τους νεφρούς, τους ουρητήρες, την ουροδόχο κύστη και την ουρήθρα και οι λίθοι αυτοί σχηματίζονται όταν τα ούρα περιέχουν υψηλές συγκεντρώσεις ουσιών όπως ασβέστιο, οξαλικά ή ουρικό οξύ, οι οποίες μπορούν να κρυσταλλοποιηθούν . Ανάλογα με το σημείο στο οποίο εντοπίζονται οι λίθοι, έχουμε πέτρα στα νεφρά (νεφρολιθίαση), πέτρα στον ουρητήρα (στον σωλήνα που μεταφέρει τα ούρα από τα νεφρά στην ουροδόχο κύστη), πέτρα στην ουροδόχο κύστη και, τέλος, πέτρα στην ουρήθρα (στον σωλήνα που προωθεί τα ούρα από την κύστη προς τα έξω).

Ποια Είναι Τα Πιο Κοινά Είδη Λίθων;

Τα είδη των λίθων που ενδέχεται να προκαλέσουν ουρολιθίαση ταξινομούνται αναλόγως της σύστασής τους και συνίστανται στα εξής:

• Λίθοι οξαλικού ασβεστίου: Είναι οι πιο συχνοί λίθοι και σχηματίζονται από την ένωση ασβεστίου και οξαλικών που παράγονται είτε από τον οργανισμό είτε από τη διατροφή (λαχανικά, φρούτα, ξηροί καρποί). Εμφανίζονται συχνότερα σε άντρες 20-30 ετών
• Λίθοι φωσφορικού ασβεστίου: Σχηματίζονται όταν τα ούρα είναι αλκαλικά με αυξημένη παρουσία ασβεστίου.
• Λίθοι ουρικού οξέος: Εμφανίζονται συχνότερα στους άνδρες (8%-10%), σχηματίζονται σε όξινα ούρα και συνδέονται με διατροφή πλούσια σε ζωικές πρωτεΐνες. Επίσης, ο κίνδυνος πρόκλησής τους αυξάνεται σε ασθενείς που υποβάλλονται σε χημειοθεραπεία.
• Λίθοι από στρουβίτη: Εμφανίζονται κυρίως σε γυναίκες με λοιμώξεις του ουροποιητικού συστήματος και μπορούν να γίνουν αρκετά μεγάλοι σε μέγεθος.
• Λίθοι κυστίνης: Είναι σπάνιοι και η εμφάνισή τους σχετίζεται με την κυστινουρία, μια γενετική διαταραχή που προκαλεί αυξημένη αποβολή κυστίνης στα ούρα και προσβάλλει και τα δύο φύλα.

Ποια Είναι Τα Αίτια Εμφάνισης Των Λίθων;

Η πρόκληση της ουρολιθίασης οφείλεται στην αυξημένη συγκέντρωση στα ούρα κάποιων ουσιών, με αποτέλεσμα την συγκρυστάλλωσή τους και την αύξηση του μεγέθους του λίθου. Η αυξημένη αυτή συγκέντρωση, οφείλεται σε έναν συνδυασμό εξωγενών και ενδογενών παραγόντων, οι οποίο είναι οι ακόλουθοι:

Ενδογενείς παράγοντες

• Φύλο: το ανδρικό φύλο (20-60 ετών) είναι πιο επιρρεπές στην εμφάνιση ουρολιθίασης
• Ηλικία: οι λίθοι εμφανίζονται συνήθως σε ασθενείς που είναι από 20 έως 50 ετών
• Κληρονομικότητα: πολλοί από τους ασθενείς με ουρολιθίαση (το 25% περίπου) αναφέρουν ότι έχει εμφανίσει λιθίαση του ουροποιητικού και κάποιο άλλο μέλος της οικογένειας

Εξωγενείς παράγοντες

• Μειωμένη πρόσληψη υγρών: Σύμφωνα με μελέτες, άτομα που καταναλώνουν λιγότερο από 2000 ml υγρών την ημέρα έχουν αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης ουρολιθίασης
• Διατροφή: Η υψηλή κατανάλωση ζωικών λιπών και η αυξημένη πρόσληψη άλατος σχετίζονται με σχηματισμό λίθων. Πιο συγκεκριμένα, μια διατροφή πλούσια σε οξαλικά, ασβέστιο, κορεσμένα λίπη, γλυκόζη, πρωτεΐνες και βιταμίνη C συμβάλλει στην αύξηση της πιθανότητας εμφάνισης ουρολιθίασης
• Κλιματικές συνθήκες: Οι κάτοικοι περιοχών με θερμά κλίματα εμφανίζουν συχνότερα ουρολιθίαση
• Παχυσαρκία: Το αυξημένο σωματικό βάρος αποτελεί και αυτό παράγοντα κινδύνου για την ανάπτυξη λίθων
• Φαρμακευτική αγωγή: Η χρήση ορισμένων αντιυπερτασικών και αντιόξινων φαρμάκων, καθώς και σκευασμάτων ασβεστίου (π.χ. για οστεοπόρωση) ή χημειοθεραπευτικής αγωγής, μπορεί να συμβάλλει στον σχηματισμό λίθων
• Συγγενείς ανωμαλίες του ουροποιητικού συστήματος, οι οποίες προκαλούν πλήρη ή μερική απόφραξη της ροής των ούρων
• Υπερπλασία προστάτη ή άλλες αποφρακτικές νόσοι του ουροποιητικού
• Αυξημένα επίπεδα στο αίμα και στα ούρα ουσιών όπως το ουρικό οξύ (υπερουριχαιμία), το ασβέστιο (ασβεστιουρία) και η κυστίνη (κυστινουρία)
• Παθήσεις του θυρεοειδούς και ιδιαίτερα των παραθυρεοειδών αδένων
• Μεταβολικά σύνδρομα (υπερλιπιδαιμία, διαβήτης τύπου 2) και γαστρεντερικές παθήσεις (φλεγμονώδης νόσος του εντέρου, μετά από γαστρική παράκαμψη) που μεταβάλλουν την απορρόφηση οξαλικών.

Ποια Είναι Τα Συμπτώματα Της Ουρολιθίασης;

Πολλοί ασθενείς με ουρολιθίαση δεν εκδηλώνουν κανένα σύμπτωμα. Τα συμπτώματα εμφανίζονται, όταν κάποιος λίθος εντοπιστεί σε σημείο που εμποδίζει τη ροή των ούρων. Εάν δεν εκδηλωθεί κανένα σύμπτωμα, η ουρολιθίαση μπορεί να διαγνωστεί και τυχαία κατά τη διάρκεια ενός απεικονιστικού ελέγχου για άλλη αιτία. Ωστόσο, όταν εκδηλώνονται συμπτώματα, αυτά ποικίλλουν ανάλογα με τη θέση και το μέγεθος των λίθων στο ουροποιητικό σύστημα. Τα κύρια κλινικά σημεία της ουρολιθίασης περιλαμβάνουν:

• Εκδήλωση κολικού: Έντονος, αιφνίδιος πόνος που εντοπίζεται συνήθως στη μέση ή την οσφυϊκή περιοχή. Ο πόνος ενδέχεται να ακτινοβολεί, προς τη βουβωνική χώρα, δεν μειώνεται με την αλλαγή θέσης και συχνά συνοδεύεται από ναυτία ή και τάση για εμετό
• Αιματουρία: Η παρουσία αίματος στα ούρα, η οποία μπορεί να είναι είτε μικροσκοπική (γίνεται αντιληπτή στη γενική ούρων) είτε, σπανιότερα, μακροσκοπική (γίνεται αντιληπτή κατά την ούρηση)
• Λοίμωξη του ουροποιητικού συστήματος: Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι λίθοι συνοδεύονται από λοίμωξη, με συμπτώματα όπως πυρετό, κόπωση, ρίγη, πόνο στους νεφρούς, δυσουρία και θολά ή δύσοσμα ούρα.

Πώς Γίνεται Η Διάγνωση Της Ουρολιθίασης;

Η διάγνωση της ουρολιθίασης βασίζεται στη λήψη ιατρικού ιστορικού, στην κλινική εξέταση και στον απαραίτητο απεικονιστικό και εργαστηριακό έλεγχο. Το ιστορικό και η κλινική εκτίμηση καθοδηγούν τον ουρολόγο στην υποψία της νόσου, ενώ οι εξετάσεις στοχεύουν στην επιβεβαίωση της διάγνωσης, την αξιολόγηση της μορφολογίας και λειτουργίας του ουροποιητικού συστήματος, καθώς και την ανίχνευση αιτιολογικών παραγόντων, που ευθύνονται για τον σχηματισμό λίθων. Για τη διάγνωση της λιθίασης του ουροποιητικού χρησιμοποιούνται δύο βασικές κατηγορίες εξετάσεων. Οι απεικονιστικές και οι εργαστηριακές. Το ποιες από αυτές θα χρειαστείτε, το αποφασίζει ο θεράπων ουρολόγος σας, ανάλογα με την κλινική εικόνα και την υποψία για λίθο.

Ο απεικονιστικός έλεγχος περιλαμβάνει:

• Απλή ακτινογραφία ΝΟΚ (νεφρών, ουρητήρων, κύστης): Εντοπίζει περίπου το 80–90% των λίθων. Ωστόσο, ορισμένοι τύποι, όπως οι λίθοι ουρικού οξέος, δεν εμφανίζονται στην ακτινογραφία.
• Υπερηχογράφημα. Δείχνει σημάδια απόφραξης (υδρονέφρωση) και ανιχνεύει λίθους εντός νεφρού ή κύστης. Η ανίχνευση λίθων στον ουρητήρα είναι συχνά περιορισμένη. Επίσης, προτιμάται σε έγκυες και σε παιδιά, καθώς και για παρακολούθηση επαναλαμβανόμενων περιπτώσεων λόγω έλλειψης ακτινοβολίας.
• Ενδοφλέβια ουρογραφία (πυελογραφία). Δείχνει με ακρίβεια τη θέση των λίθων και την ύπαρξη ή όχι ανατομικών ανωμαλιών που ευνοούν τον σχηματισμό λίθων. Επιπλέον, επιτρέπει την εκτίμηση της νεφρικής λειτουργίας και του βαθμού υδρονέφρωσης. Έχει πλέον περιορισμένη θέση στην διάγνωση της λιθίασης.
• Αξονική τομογραφία χωρίς σκιαγραφικό: Είναι σήμερα η εξέταση εκλογής στα περισσότερα κέντρα για τη λιθίαση, καθώς προσφέρει ανώτερη διαγνωστική ακρίβεια σε σχέση με την ενδοφλέβια ουρογραφία και ταυτόχρονα αξιολογεί την ανατομία του νεφρού.

Ο εργαστηριακός έλεγχος περιλαμβάνει:

• Γενική ανάλυση ούρων για την ανίχνευση αιματουρίας (παρουσία ερυθρών αιμοσφαιρίων) ή λοιμώξεων
• Βιοχημική ανάλυση αίματος για τον έλεγχο ουρικού οξέος, κρεατινίνης, ασβεστίου και νεφρικής λειτουργίας,
• Μέτρηση παραθορμόνης σε περιπτώσεις αυξημένου ασβεστίου, καθώς η υπερλειτουργία των παραθυρεοειδών αδένων μπορεί να είναι αιτία λιθίασης.
• Συλλογή ούρων 24ώρου. Αποσκοπεί στον καθορισμό της μεταβολικής εικόνας του ασθενούς και στην ανίχνευση μεταβολικών διαταραχών που ευθύνονται για τον σχηματισμό λίθων.
• Ανάλυση του λίθου: Πραγματοποιείται όταν ο λίθος εντοπιστεί ή αφαιρεθεί, σε εξειδικευμένα εργαστήρια, για τον προσδιορισμό της σύστασής του. Τα αποτελέσματα υποδεικνύουν προληπτικά μέτρα για τη μείωση του κινδύνου υποτροπής και επανεμφάνισης της λιθίασης.

Ποια Είναι η Θεραπεία;

Συντηρητική – φαρμακευτική αντιμετώπιση

Η αντιμετώπιση της ουρολιθίασης εξαρτάται από τα συμπτώματα, το μέγεθος και τη θέση των λίθων. Πολλές φορές, οι μικροί λίθοι (<5 mm) αποβάλλονται φυσικά (στο 70–90% των περιπτώσεων) μέσω των ούρων χωρίς την ανάγκη χειρουργικής επέμβασης. Η ενυδάτωση είναι καθοριστική για την προώθηση των λίθων, ενώ η χρήση απλών αναλγητικών, όπως η παρακεταμόλη, βοηθά στην ανακούφιση από τον πόνο.

Σε περιστατικά με πιο έντονα συμπτώματα μπορούν να χορηγηθούν ισχυρότερα αναλγητικά, όπως μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα ή κωδεΐνη. Αντιεμετικά φάρμακα και ενυδάτωση είναι, επίσης, χρήσιμες σε περιπτώσεις που συνοδεύονται από ναυτία ή αφυδάτωση.

Χειρουργική αντιμετώπιση

Σε περιπτώσεις όπου οι λίθοι είναι μεγαλύτεροι και δεν αποβάλλονται αυτόματα, μπορεί να απαιτηθεί χειρουργική επέμβαση για την αφαίρεσή τους, με ελάχιστα επεμβατικές μεθόδους, όπως οι ακόλουθες:

• Εξωσωματική λιθοτριψία (ESWL). Χρησιμοποιεί κρουστικά κύματα που διαλύουν τον λίθο σε μικρότερα κομμάτια, τα οποία αποβάλλονται με τα ούρα. Είναι καλά ανεκτή και επιτυγχάνει επιτυχία έως και 90%. Δεν είναι όμως κατάλληλη για όλους τους λίθους. Αντενδείκνυται σε περιπτώσεις εγκυμοσύνης, αιμορραγικών διαταραχών, λοίμωξης ή ανατομικής απόφραξης.
• Ενδοσκοπική ουρητηρολιθοτριψία, άκαμπτη ή εύκαμπτη, χρησιμοποιεί λέιζερ για την καταστροφή λίθων στον ουρητήρα και τον νεφρό και ο ασθενής μπορεί να πάει σπίτι την ίδια μέρα.
• Διαδερμική νεφρολιθοτριψία εφαρμόζεται σε μεγάλους λίθους εντός του νεφρού ή λίθους που δεν αντιδρούν στην ESWL και διεξάγεται υπό γενική αναισθησία. Μέσω μιας μικρής οπής στο δέρμα εισάγεται νεφροσκόπιο στον νεφρό, εντοπίζεται ο λίθος και θρυμματίζεται.
• Ανοικτή χειρουργική: Σήμερα χρησιμοποιείται σπάνια και μόνο σε ειδικά επιλεγμένες περιπτώσεις.

Ο Ουρολόγος – ανδρολόγος, Δρ. Γεράσιμος Φραγκούλης διαθέτει μεγάλη εμπειρία στις ελάχιστα επεμβατικές μεθόδους αντιμετώπισης της λιθίασης και εξειδίκευση στην αντιμετώπιση ουρολογικών παθήσεων εφαρμόζοντας τις πλέον σύγχρονες χειρουργικές μεθόδους. Επικοινωνήστε σήμερα μαζί του και αποκαταστήστε το πρόβλημά σας με αποτελεσματικότητα και απόλυτη ασφάλεια.

Συχνές Ερωτήσεις Για Λιθίαση Ουροποιητικού